सेडाले शिक्षण अस्पताल संचालन गर्दै

हिमा उपाध्याय
सुुर्खेत, २७ जेष्ठ ।
सुर्खेत एजुकेशन डेभलपमेन्ट एकेडेमी प्रा.ली.(सेडा) ले निकट भविष्यमै ५० शैयाको शिक्षण अस्पताल संचालन गर्ने तयारी गरेको जनाएको छ । सेडाको चांैथो बार्षिक साधारण सभाका अवसरमा शनिबार आयोजित कार्यक्रममा उक्त जानकारी गराएको हो ।
साधारण सभामा बार्षिक प्रगति प्रतिवेदन प्रस्तुत गर्दै संस्थाकी अध्यक्ष गोमा गिरीले सुर्खेतमा ५० शैयाको शिक्षण अस्पताल खोल्ने योजनामा रहेको बताइन् । उनले आगामी बर्षदेखि विज्ञान विषयमा ११ र १२ सञ्चालन गर्ने कार्यक्रम पनि रहेको उल्लेख गर्दै यस संस्थाले सञ्चालन गरेको एच.ए. नर्सिङ्ग र स्कुल तर्फ भएको प्रगतिको विवरण प्रस्तुत गरेकी थिइन् ।
त्यसैगरी विद्यालयको आर्थिक प्रतिवेन प्रस्तुत गर्दै २०६८ सालमा जम्मा आम्दानी दुई करोड ६० लाख ४५ हजार चार सय, खर्च एक करोड २६ लाख ४२ हजार ६७ र वचत एक करोड ३५ लाख तीन हजार छ सय ३३ रुपैयाँ भएको उल्लेख गरिएको छ ।
यस आर्थिक वर्षमा कुल खर्च कटाई एक करोड ६० लाख २० हजार सात सय ४८ रुपैँयाँ आम्दानि हुने लक्ष्य लिइएको प्रतिवेदनमा उल्लेख गरिएको छ । साधारण सभामा बोल्दै प्रमुख अतिथि पूर्वमन्त्रि तथा सभासद् यामलाल कंडेलले मुलूकको जटिल राजनीतिक अवस्थाले शिक्षा क्षेत्रलाई प्रभावित पारिरहेको अवस्थामा सेडाले गुणस्तरीय शिक्षाका लागि गरेको प्रयास अतुलनिय भएको बताए ।
उनले गुणस्तरनै शैक्षिक क्षेत्रलाई मापन गर्ने कडि भएकोले सुर्खेती जनताको अपेक्षालाई मध्यनजर गर्दै विद्यालय राजनीति भन्दा टाढा रहेर अगाडि बढ्नुपर्ने बताए । कार्यक्रममा संस्थाका प्रबन्धक महेन्द्रप्रसाद गिरीले प्राविधिक शिक्षाका लागि यस क्षेत्रका विद्यार्थीहरु काठमाडौं लगायतका स्थानमा जानुपर्ने बाध्यतालाई समेत यस विद्यालयले अन्त्य गरेको बताए ।
उनले सेडा यस क्षेत्रका विद्यार्थीलाई सस्तो शुलभ र गुणस्तरीय शिक्षा दिने एक प्रमुख गन्तव्यका रुपमा स्थापित भएको समेत दावि गरे । उनले गुणस्तर शिक्षा दिनका लागि शिक्षाको विकासमा सेडा प्रा.लि.ले प्राविधिक शिक्षामा पनि निकै जटिल विषयका रुपमा रहेका जनरल मेडिसियन र नर्सिङ्गबाट सुरु गरेको बताए । गिरीले आफ्नै शिक्षण अस्पतालको निमार्ण गरी आगामी दिनमा आफुहरु अगाडि बढ्ने समेत बताएका छन् ।
साधारण सभामा पदाधिकारीका तर्फबाट डिलाराम भण्डारी, क्षेत्रीय शिक्षा निर्देशनालयका गीता भारती, शेयर धनी डा. नारायणप्रसाद पौडेल, एन–प्याव्सनका अध्यक्ष सञ्जयकुमार मल्लिक, पब्लिक साइन्स क्याम्पस नेत्रबहादुर खत्री, शिव उच्च मावि धुलियाविटका अध्यक्ष विनोद ढकाल, र अभिभावक नारायणदत्त लामिछाने लगायतले शिक्षा र सेडाको भूमिकाको बारेमा आ–आफ्नो धारणा व्यक्त गरेका थिए ।
हाल कक्षा १० सम्ममा अध्ययन हुने सेडा आवसिय विद्यालय, सिटिभिटिबाट सम्बन्धन लिई तीन बर्षे स्टाफ नर्स र तीन बर्षे जनरल मेडिसियनको एच.ए. कार्यक्रमको कक्षा सञ्चालन गरिरहेको छ । कार्यक्रम संस्थाकी अध्यक्ष गोमा गिरीको सभापतित्व तथा पूर्व सभासद यामलाल कंडेलको प्रमुख आतिथ्यतामा सम्पन्न भएको हो । विद्यालयले सुविधा सम्पन्न छात्रावास सहित आवासिय कक्षाहरु संचालन गरिरहेको छ भने आफ्नै सवारी साधनमार्फत विद्यार्थीलाई सर्वशुलभ यातायातको सुविधा प्रदान गरेको छ ।

सुर्खेतमा अदुवा र बेसार प्रशोधन उद्योग 

दीपक बुढा
सुर्खेत, २७ जेष्ठ ।
जेष्ठ महिना भित्रै आर्गानिक कृषि उपज प्रशोधन उद्योग सञ्चालनमा आउने भएको छ । उद्योग मार्फत यस क्षेत्रमा उपलब्ध हुने अदुवा र बेसार संकलन, भण्डार, प्रशोधन र बजार व्यवस्थान गरिने भएको छ । उज्वल बहुउद्देश्यिय सहकारी संस्था लिमिटेड वीरेन्द्रनगरले उक्त उद्योग सञ्चालनमा ल्याउने तयारी गरेको हो ।
व्यावसायिक कृषि तथा ब्यापार आयोजना (प्याक्ट) सल्लाघारी काठमाण्डौंको अनुदान सहयोग र संस्थाकै केही रकमले उद्योगको सञ्चालन गर्न लागिएको उप–आयोजना व्यवस्थापक नन्दराम शर्माले जानकारी दिए । उद्योगका लागि जम्मा ४० लाख ७१ हजार पाँच सय लगानी गरिएको छ । जसमध्ये व्यावसायीक तथा कृषि आयोजनाले उद्योग सञ्चालनका लागि १७ लाख ६२ हजार दुई सय अनुदान सहयोग गरेको छ भने सहकारीले २३ लाख नौ हजार दुई सय लगानी गरेको छ ।
यही महिनादेखि नै सञ्चालन गर्ने तयारीमा रहेको र आवश्यक मेसिनहरु पनि ल्याइसकेको व्यवस्थापक शर्माले बताए । एक लाख ७० हजार पाँच सय लागतको एफ.एफ.एस मेसिन (धुलो बनाउने), १२ हजारको प्याडल सेलर, एक लाख बीस हजारको ग्रेडर मेसिन र १२ हजारको इलेक्टोनिक तराजुको खरिद संस्थाले गरिसकेको छ ।
उद्योग कालागाउँमा सञ्चालन गरिने बताइएको छ । उद्योग सञ्चालनका लागि मेसिन जडान गर्ने तयारी समेत भएको बताइएको छ । साथै मेसिन चलाउने अपरेटरहरु आएपछि उद्योग तत्कालै सञ्चालन गरिने उनले बताए । उद्योग सञ्चालन पश्चात प्रशोधन गरिएका वस्तुहरुलाई प्याकिङ्ग गरेर बजार सम्म लैजाने बताइएको छ ।
उद्योगको स्थापनामा सबै भन्दा पहिला यस क्षेत्रमा प्रसस्त मात्रामा पाईने अदुवा र बेसारका प्रशोधन गरिने बताइएको छ । उद्योग सञ्चालन हुने निश्चित भएपछि सहकारीले अदुवाको पनि संकलन गरेको छ । संस्थाले हालसम्ममा प्रशोधन प्रक्रियाको लागि एक सय २० क्वीन्टल अदुवा संकलन गरेको हो । साथै वेसारको पनि प्रशोधनका लागि संकलन गरिने बताइएको छ ।
यस क्षेत्रमा उत्पादन हुने अदुवा, वेवसार लगायतका वालीले मुल्य नपाउने भएकोले प्रशोधन उद्योगको आवश्यक भएको हो । अदुवाको भण्डारण गर्ने ठाउँ पनि नभएको र लामो समय सम्म भण्डार गरेर राख्न नसकिने भएकोले सस्तो मुल्यमा विक्रि गर्न कृषक वाध्य भएका छन् । अदुवाका लागि मध्यपश्चिमको सल्यान सबै भन्दा बढी प्रख्यात रहेको छ । त्यस्तै सुर्खेत, दैलेख, प्यूठान, जाजरकोट लगायतका स्थानहरुमा पनि अदुवाको उतिकै उत्पादन हुने गरेको छ ।
यस क्षेत्रमा उत्पादन भएको बेसार, अदुवा, आँप, खशी, बोका बाहय जिल्ला निकासी हुने गरेको छ । बाँके, बर्दिया, पोखरा, विराटगनर, बुटवल, काठमाण्डौं लगायतका जिल्लामा यस क्षेत्रमा उत्पादित खशी, बोका, बेसार, अदुवा निकासी हुने गरेको जिल्ला कृषि विकास कार्यालयको बार्षिक प्रतिवेदनमा उल्लेख गरिएको छ ।
सुर्खेतको पश्चिम क्षेत्रमा वेसारको समेत राम्रो उत्पादन हुँदै आएको छ । जिल्ला विकास समितिले सुर्खेतले समेत कृषि उत्पादनलाई प्रोत्साहन नीति लिएको छ । फलफुलमा आँप, पशुपालनमा बाख्रा, मसलाबालीमा अदुवा र बेसार खेतीलाई प्रोत्साहन गर्न विशेष अनुदानको व्यवस्था गरिएको स्थानीय विकास अधिकारी हिरालाल रेग्मीले जानकारी दिए ।
कृषकहरु सामूहिक योजना सहित आएमा आँप, बेसार र अदुवा खेती तथा बाख्रापालन व्यवसाय संचलन गर्न चाहने कृषक समूहहरुलाई २५ हजार सम्म अनुदानको व्यवस्था गरिएको स्थानीय विकास अधिकारी रेग्मीले बताए ।
जडिबुटी प्रशोधन केन्द्र अन्यौलमै
नेपालकै ठूलो जडिबुटी संकलन तथा प्रशोधन केन्द्रका लागि उपत्यका नगर विकास समितिले जग्गा दिन नसक्ने बताएपछि प्रशोधन केन्द्र निर्माण अन्योलमा परेको छ । सरकार र नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघको सहकार्यमा निर्माण गर्न लागिएको केन्द्रका लागि नगर विकास समितिले निःशुल्क जग्गा उपलब्ध गराउन नसकिने जनाएको छ ।
व्यापारिक प्रयोजनका लागि केन्द्र स्थापना गर्न लागिएकाले निःशुल्क जग्गा दिन नसकिने समितिका अध्यक्ष ईश्वरभक्त सुनारले बताए । उनले भने,‘व्यापारिक प्रयोजनका लागि निर्माण गर्न लागिएको प्रशोधन केन्द्रबाट उपत्यका नगर विकास समितिले लाभ लिन नसक्ने भएकाले जग्गा दिन नसकिएको हो ।’ भाडामा भने जग्गा दिन सकिने उनले बताए ।
राजनीतिक दलहरुले नगर विकासले जग्गा उपलब्ध गराउने भन्दै केन्द्र स्थापनाका लागि लगानी भित्रयाउन खोजे पनि विकास समितिको बोर्डमा कुरा नभएकाले केन्द्रले जग्गा नपाएको हो । जग्गाको टुंगो नलाग्दा केन्द्र निर्माण कार्य अन्योलमा परेको छ । सरकारले केन्द्रका लागि विनियोजन गरेको ६० लाख रुपैया“ पनि फ्रिज हुने सम्भावना बढेको छ । ८३ लाख रुपिया“मा निर्माण गर्ने भनिएको केन्द्रका लागि सरकारले ६० लाख रुपिया“ छुट्याइसकेको छ । बा“की २३ लाख रुपिया“ उद्योग वाणिज्य महासंघले छुट्याउनुपर्ने बताइएको छ ।
असार मसान्तसम्म केन्द्रको भौतिक संरचना निर्माण कार्य सुरु गरेमात्रै सरकारले अर्को वर्ष पनि बजेट विनियोजन गर्नेछ । असार मसान्तसम्म निर्माण कार्य सुरु नगरे रकम फ्रिज हुने र केन्द्र पनि अन्यत्रै सर्ने सुर्खेत उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष पदमबहादुर शाहीले बताए । उनले तत्काल जग्गा भाडामा लिएर निर्माण गर्न सकिने अवस्था पनि नरहेकाले नगर विकासस“ग आठ कठ्ठा जग्गा निःशुल्क माग गरिएको बताए । जग्गा निःशुल्क दिन नसकिने नगर विकास समितिबाट जानकारी प्राप्त भएकाले सहुलियत दरमै भएपनि भाडामा लिएर उद्योग स्थापनाको पहल थाल्ने बताए ।

एकीकृत विकासले गाउँको मुहार फेर्न सकिने

आकाश तारा बयक

सुर्खेत, २६ जेष्ठ ।

एकीकृत विकासलेमात्र गाउँहरुको मुहार फेर्न सकिने कृषि विकास मन्त्रालयका सचिव नाथुप्रसाद चौधरीले बताउनु भएको छ । शुक्रवार सुर्खेतको कुनाथरी गाविस स्थित बड्डीचौरमा पशु सेवा उपकेन्द्रको नवनिर्मित भवनको उद्घाटन गर्दै चौधरीले सुर्खेतमा कृषि र पशुपालनमा सरकारको लगानी सकरात्मक रहेको बताए । 

उनले अब एकल प्रयासले मात्र विकास गर्न नसकिने भएकाले सबै क्षेत्रको संयुक्त लगानीबाट अगाडी बढ्नु पर्नेमा जोड दिए ।  सुर्खेतको बड्डीचौर पशु र तरकारीलागि उर्वरभूमी रहेको भन्दै सकरात्मक सोचका साथ सरोकारवाला र जनता मिलेर काम गरे गाउँको विकास गर्न समय नलाग्ने चौधरीको भनाई छ । 

त्यस्तै कृषि विकास मन्त्रालयका उपसचिव प्रभाकर पाठकले तराईमा फल्ने तरबुजा सुर्खेतको बडड्ीचौरमा किसानले फलाएको देख्दा यो देशको ताकत किसानको हातमा रहेको बताए । उनले भने, मेहनत गरे के हुन्न, ‘माटोको ताकतलाई चिन्न सके माटो पनि सुन हुन्छ । 

जिल्ला विकास समितिको ३ लाख, कुनाथरी गाउँ विकास समितिको १ लाख ५० हजार, जिल्ला पशु सेवा कार्यालयको १ लाख र त्यति नै बराबरको  ५० प्रतिशत जनश्रमदानद्वारा पशु सेवा उपकेन्द्रको दुई कोठे भवनको निर्माण भएको हो ।  

निर्माण हुँदा यस क्षेत्रका करिव ४ गाविसका ५० हजार कृषक प्रत्यक्ष लाभान्वित हुने बताइएको छ । हाल उपकेन्द्रमा संचालित खसी बोका संकलन केन्द्रबाट वार्षिक १८ देखि २० हजार खसी बोका देशका विभिन्न ठाउँहरुमा निर्यात हुने गरेको कुनाथरीका गाविसका पूर्व गाविस अध्यक्ष ताराकेशर गौतमले बताए । 

उनका अनुसार अहिले यहाँका कृषक ३० वटा उन्नत जातका गाई भारतबाट निर्यात गरेर मनग्य आम्दानी गरिरहेका छन् । विद्युतिकरणको अभावमा उत्पादन गरेको दुध संकलन गरी वीरेन्द्रनगर बजारतर्फ ल्याउन समस्या रहेको पूर्व  गाविस अध्यक्ष गौतमले बताए ।

उनले यस क्षेत्रमा पशु विमा नहुँदा कृषकले गरेको लागि लगानी डुव्ने डरले अन्य कृषकहरु समेत गाई पालन व्यवसाय गर्न हच्किएको बताए । साथै कृषिजन्य उत्पादनको ढुवानी गर्ने साधनको अभावले उत्पादित वस्तुहरुको निर्यात गर्न नसकिरहेको जनाईएको छ ।

पशुसेवा उपकेन्द्र कुनाथरीमा कृत्रिम गर्भादान सेवा सुरु भएपछि गत बर्ष २९ वटा उन्नत जातका गाईको संख्या बढेको थियो । यो बर्ष पुनः ५० वटा गाईको संख्या थपिएको केन्द्रका प्रमुख मोहन गिरीले बताए ।

उनले कुनाथरीमा मध्यपश्चिमकै नमूना बाख्रा विकास केन्द्र फर्म निर्माणको अन्तिम तयारीमा रहेको जानकारी दिए । बसी, बोका संकलन हाट बजार, घाँस विकास र पशु बधशाला आवश्यक रहेको जनाईएको छ ।

स्थानीय विकास अधिकारी हिरालाल रेग्मीले सुर्खेत पश्चिमको मुख्यद्धार कुनाथरी गाविस रहेकाले यहाँ उत्पादित कृषि जन्य पदार्थले बजार सहज रुपमा पाउने बताए । सुर्खेत–जुम्ला सडकले छोएका कारण कुनाथरी गाविसमा कृषि र पशुपालन व्यवसाय फस्टाउँदो अवस्थामा रहेकाले एक गाउँ एक उत्पादनमा गर्नुपर्नेमा उनले जोड दिए । मासु जन्यमा खशी, फलफुलमा आँप र नगदेबालीमा बसार खेतीलाई जिल्लाले नै प्रमुखताका साथ सहुलियत दिएको स्थानीय विकास अधिकारी रेग्मीको भनाई थियो । सामूहिक रुपमा व्यवसायीक योजना सहित जिल्ला विकास समितिमा आएमा तुरुन्तै २५ हजार रकम अनुदान किसानहरुलाई दिन सकिने उनले जानकारी दिए ।

विश्वविद्यालयको नाममा साढे चार करोड संकलनआठ करोड बढी उठन बा“की, खर्च ४८ लाख
समन्वय नगरेकोमा मूल समितिको आक्रोश

दीपक बुढा
सुर्खेत, २५ जेष्ठ
मध्यपश्चिम विश्वविद्यालय सुर्खेतमा स्थापनार्थ गठित समितिले २०६१ सालपछि विभन्न चरणमा साढे चार करोड संकलन गरेको जनाईएको छ । जनस्तरबाट गठित विश्वविद्यालय स्थापना मूल समितिले बुधबार पत्रकार सम्मेलन गरी २०६८ असार मसान्त सम्मको संकलित रकम सार्वजनिक गरेको हो ।
२०६८ असार मसान्त सम्ममा चार करोड ५२ लाख ८८ हजार ६० संकलन भएको छ । जसमा चार लाख १५ हजार रकम विभिन्न संघ संस्थाबाट अनुदान प्राप्त, विभिन्न बैंकहरुबाट ७३ लाख १६ हजार चार सय १९ व्याज प्राप्त भएको जनाईएको छ । मूल समितिले राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक, रारा विकास बैंक, का“क्रेविहार विकास बैंक, बागेश्वरी विकास बैंक र बैंक अफ काठमाण्डौंमा चल्ती र मुद्धती खातामा रकम सुरक्षित रहेको जनाईएको छ ।
राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकबाट आठ लाख २२ हजार पा“च सय १०, रारा विकास बंैकबाट ५६ लाख ६५ हजार आठ सय ८८, का“क्रेविहार विकास बंैकबाट सात लाख नौ हजार पा“च सय १३ र बागेश्वरी विकास बंैकबाट एक लाख १८ हजार पा“च सय आठ व्याज प्राप्त भएको जनाईएको छ ।
तीन करोड ७५ लाख ५६ हजार ६ सय ४० चन्दा सहयोगबाट प्राप्त भएको छ । यसमा पनि महायज्ञ मूल समिमिबाट एक करोड २४ लाख ७५ हजार नौ सय ५७ र विभिन्न व्यक्ति तथा संघ संस्थाहरुबाट प्राप्त भएको दुई करोड ५० लाख ८० हजार ६ सय ८३ गरी जम्मा चार करोड ५२ लाख ८८ हजार ६० संकलन भएको हो । महायज्ञको समयमा कबोल गरेको नगद तथा जिन्सि गरी करिव ८ करोडबढी उठन बा“की रहेको जनाईएको छ ।
मूल समितिका कोषाध्यक्ष धुर्वकुमार श्रेष्ठले मध्यपश्चिम विश्वविद्यालय स्थापनार्थ २०६१ सालदेखि आर्थिक संकलन सहितको अभियानका क्रममा उठेको रकम, त्यसको अवस्थाका बारेमा पत्रकार सम्मेलनमा जानकारी गराएका थिए ।
२०६८ असार मसान्त सम्ममा भएको खर्च भने ४८ लाख सात हजार पा“च सय ५७ रहेको समितिले जनाएको छ । कुल सञ्चालन खर्च सात लाख १४ हजार, पू“जिगत खर्च ३० लाख ९३ हजार दुई सय ८५ र सापट पब्लिक साइन्स क्याम्पसलाई १० लाख गरी जम्मा खर्च ४८ लाख सात हजार पा“च सय ५७ रहेको छ ।
सञ्चालन खर्च तर्फ भ्रमण डेलिगेशनमा तीन लाख ६९ हजार, कर्मचारीको तलव एक लाख ८० हजार, घरभाडामा एक ७५ हजार छ सय, मसलन्द तथा छपाईमा १३ हजार पा“च सय ९२, विज्ञापनमा १० हजार, विद्युत सञ्चारमा नौ हजार छ सय ५०, अफिस सामानमा एक हजार छ सय, मर्मत खर्चमा दुई हजार पा“च सय र ५२ हजार तीन सय ३० विविध खर्च भएको बताइएको छ ।
त्यस्तै पू“जिगत खर्चतर्फ भवन निर्माणमा २९ लाख ३० हजार आठ सय ६९, फर्निचरमा एक लाख तीन हजार एक सय २४, कम्प्यूटरमा ५४ हजार चार सय १२ र अफिस सामानमा चार हजार आठ सय ८० खर्च भएको समितिले जनाएको छ ।
त्यस्तै बंैकको मौज्दात चार करोड चार लाख ८० हजार पाच सय तीन र सम्पूर्ण खर्च तथा सापटी ४८ लाख सात हजार पा“च सय ५७ गरी जम्मा चार करोड ५२ लाख ८८ हजार ६० रुपैया सात पैसा जम्मा भएको हो ।
पत्रकार सम्मेलनमासमितिका कोषाध्यक्ष धुव्रकुमार श्रेष्ठले म.प. विश्वविद्यालयको नियमावली नै नभएकोले यो रकम विश्वविद्यालयलाई हस्तान्तरण गर्न समस्या भएको बताए । २०६१ सालमा एक चरणमा, मौदगल्य सेवा समाजले श्रीमदभागवत महायज्ञबाट उठाएको रकम हस्तान्तरण र कबोल गर्ने चन्दादाताबाट प्राप्त रकमका बारेमा जानकारी गराईएको थियो । उनले चन्ददाताहरुको भेलामा यो रकम हस्तान्तरण गर्ने बताए ।
त्यस्तै मूल समितिका सचिव डा. महेन्द्रकुमार मल्लले जनताबाट उठाएको रकममा रकम लि“दा गरिएको प्रतिवद्धता कबुल अनुसार मात्रै विश्वविद्यालयलाई रकम हस्तान्तरण गरिने बताए । उनले भने ‘विश्वविद्यालयका उपकुलपति समन्वय गर्दैनन् । कुरा गर्दा कुनै राजनीतिक दल, विश्वविद्यालय मूल समितिसंग समन्वय गर्नु भनेर सरकारले नपठाएको र आफ्नो नियुक्ति पत्रमा पनि त्यो कुरा नलेखेको भन्दै गैरजिम्मेवार बन्छन् ।’
मध्यपश्चिमबासीको लामो संघर्षपछि स्थापना भएको विश्वविद्यालयका कर्मचारी काठमाडांैमा केन्द्रित भएको भन्दै आक्रोश पोखेका थिए । उनले पाठ्यक्रम पनि अनुभव नभएका व्यक्तिहरुलाई निर्माण गर्न लगाइएको र अन्य देशको पाठ्यक्रमको नक्कल गर्न लागेको दावि गरेका छन् । विश्वविद्यालयले जनस्तरबाट प्राप्त गरेको जनविश्वास गुमाउ“दै गएको बताए ।
कार्यक्रममा प्रचारप्रसार समितिका संयोजक गोविन्द कोइरालाले विश्वविद्यालयको स्थापनामा पत्रकार तथा सञ्चारकर्मीको महत्वपूर्ण योगदान रहेको बताए । कार्यक्रम समितिका संयोजक भुषनकुमार मानन्धरको सभापतित्वमा सम्पन्न भएको हो ।

आठ जिल्लामा खाद्य सुरक्षा परियोजना

दीपक बुढा
सुर्खेत, २५ जेष्ठ ।
मध्य तथा सुदरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रका आठ जिल्लामा कृषि तथा खाद्य सुरक्षा परियोजना संचालन हुने भएको छ । आगामी साउन १ गतेदेखि उक्त परियोजना संचालन हुने बिहिबार वीरेन्द्रनगरमा आयोजित परामर्श कार्यक्रममा जानकारी गराईएको छ ।
नेपाल सरकार कृषि मन्त्रालयले कर्णाली अञ्चलका जुम्ला, हुम्ला, मुगु, डोल्पा, कालिकोट, भेरी अञ्चलको जाजरकोट र सेती अञ्चलका बझाङ, बाजुरा जिल्लामा खाद्य सुरक्षा कार्यक्रम लागु हुने जनाईएको छ । मध्य तथा सुदुरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रका आठ जिल्लाका कृषि क्षेत्रका प्रतिनीधिहरु सहभागि भएको दुई दिने परामर्श कार्यक्रममा उक्त जानकारी गराईएको थियो ।
विश्व बैंकको ४ करोड ६० लाख र नेपाल सरकारको १ करोड २० लाख गरी कुल ५ करोड ८० लाख बजेटमा खाद्य उत्पादनमा बृद्धि गरी आत्मनिर्भर बनाउने, कृषि प्रविधि विकास, जिविकोपार्जन, पौष्टीक आहारका लागि विभिन्न क्रियाकलापहरु संचालन गरिने जनाईएको छ ।
कृषि मन्त्रालयका सह–सचिव तथा परियोजना संयोजक डा.प्रभाकरण पाठकले परियोजना मार्फत खाद्यान्न अभाव हुने मध्य तथा सुदुरपश्चिमका आठ जिल्लाका स्थानीयबासीन्दालाई आत्मनिर्भर बनाईने बताए । नेपालको प्रतिष्ठाको रुपमा आयोजना भएकाले त्यसलाई उद्देश्य अनुसार सफल पार्न सबैको महत्वपूर्ण सहयोग आवश्यक रहेको बताए ।
कृषि मन्त्रालयका सचिव नाथुप्रसाद चौधरीको सभापतित्व तथा कृषि सञ्जालका संयोजक बामदेव गौतमको प्रमुख आथित्यतामा कार्यशालाको उद्घाटन गरिएको थियो । कार्यशाला उद्घाटन कार्यक्रममा बोल्दै नेता एवंम संयोजक गौतमले परियोजनाको उद्देश्य अनुसार कार्यक्रम संचालन हुने विश्वास व्यक्त गरे । उनले भने ‘कृषि मन्त्रालय र हामी विचमा धेरै मतभेद छ तर पनि परियोजनाले लिएको उद्देश्य पुरा गर्छौं भन्ने प्रतिवद्धता सहित सहकार्य गरिएको छ’ उनले भने ‘हाम्रो जिम्मेवारी वाच डग हो । परियोजनामा गल्ती भए हामी खबरदारी गछौं ।’
मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रमा कृषि उत्पादनमा बृद्धि गर्ने र व्यवसायीकरण गर्ने उद्देश्यले दर्जनौं आयोजनाहरु संचालनमा रहेका छन् । जिल्ला कृषि विकास कार्यालयसंग मिलेर १५ वटा आयोजना संचालन भएका छन् भने सिधै समुदायमा ५ वटा आयोजना संचालन भएका छन् ।
दर्जनौ आयोजनाहरु यस क्षेत्रमा संचालनमा रहेपछि दुर्गम हिमाली जिल्लाहरु खाद्यान्न आयातमा निर्भर रहेका छन् । स्थानीय उत्पादन भन्दापनि बाहिरबाट ल्याईएको खाद्यमा परनिर्भर भइरहेका छन् । जिल्ला कृषि विकास कार्यालयहरुले संचालन गरेका कार्यक्रमहरु जस्तै प्रकृतिका ५ वटा आयोजना संचालनमा रहेका छन् । उच्च मूल्य कृषि वस्तु विकास आयोजना, व्यवसायीक कृषि तथा व्यापार आयोजना, साना तथा मझौला कृषक आयस्तर बृद्धि आयोजना, उच्च पहाड कृषि व्यवसाय जीविकोपार्जन सुधार आयोजना र नेपाल कृषि आर्थिक तथा व्यापार आयोजना संचालनमा आएको क्षेत्रीय कृषि निर्देशनालय सुर्खेतले जनाईएको छ ।
‘कृषि संग सम्बन्धित कार्यक्रमहरुको लक्षित वर्ग कृषक समूह र सहकारी संस्था हुन्’ क्षेत्रीय कृषि निर्देशक लेखनाथ आचार्यले भने ‘यस क्षेत्रमा धेरै आयोजना संचालन भएपनि मानव विकास सूचाङ्क न्यून रहेको छ ।’ यस क्षेत्रमा कृषि प्रसार कार्यक्रम, सहकारी खेतीमा आधारीत सिंचाई कार्यक्रम, राष्ट्रिय आई.पी.एम.कार्यक्रम, एकिकृत वाली तथा जल व्यवस्थापन आयोजना रहेको जनाईएको छ ।
त्यस्तै कृषि व्यबसाय प्रबद्र्धन तथा बजार विकास कार्यक्रम, अभियानमूखि तेलहन वाली विकास कार्यक्रम, तेल वाली विकास तथा प्रबद्र्धन कार्यक्रम, पहाडी मकै वाली विकास कार्यक्रम, द्वन्द्व प्रभावित क्षेत्र विशेष कार्यक्रम, सहकारी क्षेत्र सुदृढीकरण आयोजना, अदुवा भ्यालु एडिसन कार्यक्रम, सुन्तला भ्यालु एडिसन, खाद्य सुरक्षा प्रवद्र्धन कार्यक्रम, पश्चिम उच्च पहाडी गरिबि निवारण लगायतका कार्यक्रमहरु सञ्चालित रहेका छन् ।
संचालित विभिन्न कार्यक्रममार्फत यस क्षेत्रमा २३ लाख ५१ हजार ३ सय ५८ जनसंख्या लाभान्वित भएको छ । ४ लाख ६९ हककजार ३ सय ३९ कृषक घरधुरी रहेकोमा २ सय ८६ जना मात्रै प्राविधिक कर्मचारी उपलब्ध रहेको निर्देशक आचार्यले जानकारी दिए । मध्यपश्चिमका पहाडी र हिमाली जिल्लामा सबैभन्दा धेरै कार्यक्रमहरु संचालन भएका छन् तर पनि १० जिल्लामा भने खाद्य उत्पादन न्यून रहेको कृषि निर्देशनालयको प्रतिवेदनमा उल्लेख गरिएको छ । खाद्य वचत हुने बा“के, बर्दिया, सुर्खेत, दाङ र सल्यान बाहेकका अन्य १० जिल्ला न्यून खाद्य उत्पादन हुने जिल्लामा पर्दछन् ।

नगरपालिकामा एउटा मात्रै सार्वजनिक शौचालय

हिमा उपाध्याय
सुर्खेत २५, जेष्ठ ।
वीरेन्द्रनगर नगरपालिका क्षेत्रमा सार्वजनिक शौचालयको शुन्यता जस्तै रहेको छ । नगरपालिका क्षेत्र भित्र महत्वपूर्ण सार्वजनिक स्थलहरु दर्जनौं रहेका छन् । सार्वजनिक शौचालय नहुँदा पैदल यात्रुदेखि बाह्रयबाट बजार आउने स्थानीयबासीन्दा समेत मर्कामा पर्ने गरेका छन् ।
विभिन्न राजनीतिक दलहरुले बढी कार्यक्रम संचालन गर्ने पीपल चौतारा, मंगलगडी, नेता चोक, वीरेन्द्रचोक जस्ता महत्वपूर्ण सार्वजनिक स्थलहरुमा समेत सार्वजनिक शौचालय नभएकाले आमसभा कार्यक्रम आयोजकलाई समस्या हुने गरेको छ । नगरपालिकाको बस पार्कमा एउटा मात्रै सार्वजनिक शौचालय संचालनमा रहेको छ ।
सुर्खेत जिल्लालाई सन् २०१५ सम्ममा खुला दिशा मुक्त क्षेत्र घोषणा गर्ने भने पनि नगरपालिका नै खुला दिसामुक्त क्ष्ँेत्र घोषणा हुन सकेको छैन् । जिल्लाका १२ वटा गाउँ विकास समितिलाई खुल्ला दिशामुक्त क्षेत्र घोषणा गरिसक्दा समेत नगरपालिकामा हालसम्ममा एउटा वडालाई पनि खुल्ला दिसामुक्त क्षेत्र घोषणा गरिएको छैन् ।

बजारमा आउने सम्पूर्ण उपभोक्ताका लागि प्रयाप्त मात्रामा सार्वजनिक शौचालय नहुदा बजार नजिकको कुइनेपानी जंगल शौचालय भएको छ । शौचको लागि यही जंगलको प्रयोग हुँदै आएको छ । नगरपालिकामा हालसम्ममा एउटा मात्रै सार्वजनिक शौचालय निर्माण गरिएको छ ।
यो सार्वजनिक शौचालय वि.स. २०५६ चैत्र २८ गते बसपार्क टोल विकास समिति र नगरपालीकाद्धारा सञ्चालनमा आएको हो । यात्रुहरुको बढी आवत जावत हुने महत्वपूर्ण चोकहरु बांगेसिमल चोक, बजारको मंगलगडी चोक, यरीचोक, पीपल चौतारा जस्ता स्थानहरुमा सार्वजनिक शौचालय छैनन् ।
नगरपालिकाका पाँच वटा वडाहरुमा एन्फोको सहयोगमा विभिन्न कार्यक्रमहरु सञ्चालन गरी खुल्लादिसा मुक्त क्षेत्र घोषणा गर्ने गरी कार्य सञ्चालन भने गरिएको छ । नगरपालिका वडा नं. एक, दुई, तीन, सात, ११ र १२ मा खुल्ला दिसामुक्त क्षेत्र घोषणाको लागि कार्य सुरु भएको नगरपालिकाका प्रशासकिय अधिकृत प्रकाश पौडेलले जानकारी दिए । वडा नं. तीन, सात र १२ लाई असारको अन्त्य सम्ममा खुल्ला दिसामुक्त क्षेत्र घोषणा गर्ने गरी कार्य सुचारु भइरहेको उनले बताए ।
नगरपालिकाका विभिन्न ठाउँहरुमा विभिन्न विपन्न समूदाय, सुकुम्बासीहरुको बस्ती भएकोले पनि निकै समस्या आएको पौडेलले बताए । स्थायी रुपमा बसेका सुकुम्बासी टोलहरुमा नै सबै भन्दा बढी शौचालय विहिन रहेका छन् । विपन्न समूदायलाई नगरपालिकाको सहयोगमा शौचालय निमार्ण गरिए पनि सुकुम्वासीको बस्तीले समस्या पारेको छ ।
हाल नगरपालिकाको ८ नं मा पर्ने इत्रामखोलाको बस्ती, ४ नं मा पर्ने खोर्केखोला लगायतका ठाउँको बस्ती हालसम्म पनि शौचालयको प्रयोग विहिन छन् । गाविसहरुलाई पनि खुल्ला दिसामुक्त क्षेत्र घोषणा गरिए पनि तदारुपताका साथ कार्यान्वयनको भएको छैन् ।
मश्यपश्चिम क्षेत्रीय अनुगमन तथा सूपरिवेक्षण कार्यालय सुर्खेतका इन्जिनियर अर्जुन वमले कार्यान्वयको अवस्था फितलो भएको बताएका छन् । वमले ‘घोषणा गर्दा जति परिकल्पना गरिएको हुन्छ त्यती कार्यान्वयन भएको छैन’ भने । स्थानीय स्तरका जनतामा घोषणा गरी सकेपछि सबै कुरा सकिएको भन्ने भावनाका कारण यसो भएको हुनसक्ने अनुमान इन्जिनियर वमको छ ।
खुल्ला दिसामुक्त क्षेत्र घोषणा गर्न गाविस वा कुनै पनि क्षेत्रको रिर्पाेट सुपरिवेक्षण कार्यालयमा आएपछि कार्यालयको टोलिले सम्बन्धित स्थानको अनुगमन गरेर घोषणा गर्ने कार्य गरिन्छ ।
८० प्रतिशत घरधुरिमा पक्कि शौचालय र २० प्रतिशत कच्चि शौचालय भएमा खुल्ला दिसामुक्त क्षेत्रको घोषणा गरिन्छ । सुपरिवेक्षण कार्यालयमा तत्कालका लागि अवलचिङ्ग, उत्तरगंगा, गर्पन, गढी घाटगाउँले रिर्पोटका बुझाएको कार्यालयले बताएको छ । केहि दिनमा खानेपानी तथा सरसफाई सम्बन्धि तालिम दिइने र स्थानीय जनतालाई सचेत बनाएर कार्य थालिने बताइएको छ ।

विविध कार्यक्रम सहित विश्व वातावरण दिवस

सुर्खेत, २३ जेष्ठ ।
विविध कार्यक्रम सहित विश्व वातावरण दिवस मनाईएको छ । ‘हरित अर्थतन्त्रः दिगो विकासको मूल मन्त्र’ भन्ने मुल नारा सहित सुर्खेतका विधि कार्यक्रम गरी दिवस मनाईएको छ । क्षेत्रीय वन निर्देशनालय सुर्खेतको संयोजकत्वमा गढी–२ कटकुवामा प्रवचन सहित बृक्षारोपण कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ ।
वृक्षारोपण कार्यक्रम पहिले आयोजित प्रवचन कार्यक्रमका सहभागिहरुले बढ्दो वन विनास प्रति चिन्ता व्यक्त गरेका थिए । जलवायू परिवर्तनलाई न्यूनिकरण गर्न वन संरक्षण गर्न आवश्यक रहेको बताए । वन विनासका कारण पानीका स्रोतहरु सुक्दै गएकोप्रति चिन्ता समेत गरेका थिए ।
जिल्ला वन, जिल्ला भू–संरक्षण, जिल्ला कृषि विकास कार्यालय, जिल्ला प्रशासन, क्षेत्रीय प्रशासन, सशस्त्र प्रहरी, नेपाल आर्मी सहितको विभिन्न सरकारी कार्यालयका कर्मचारीहरुले बृक्षारोपण गरेका थिए । विभिन्न जातका दुई सय विरुवा रोपिएको जनाईएको छ । कार्यक्रममा जिल्ला स्थित सम्पूर्ण सरकारी कार्यालयका प्रमुख तथा प्रतिनीधिको उपस्थिति रहेको उक्त कार्यक्रममा जिल्ला प्रहरी सहित क्षेत्रीय प्रहरीको भने उपस्थिति रहेन् ।

क्षेत्रीय वन निर्देशनालयका निमित्त प्रमुख रमेशचन्द ठकुरीको सभापतित्व तथा क्षेत्रीय प्रशासक ज्ञानदर्शन उदासको प्रमुख आतिथ्यतामा प्रवचन सहित बृक्षारोपण कार्यक्रम सम्पन्न भएको थियो ।
त्यसैगरी प्रभात माध्यामिक विद्यालय कोलडाडा सुर्खेतले विश्व वातावरण दिवसको अवसरमा वातावरण तथा सरसफाई विषयक वक्तृत्वकला र कुर्ची दौड प्रतियोगिता सम्पन्न गरेको छ । मंगलबार विद्यालयले नवज्योती केन्द्र लाटिकोइलीको सहयोगमा प्रतियोगिता सम्पन्न गरेको हो ।
वक्तृत्वकला प्रतियोगितामा कान्तिलता वोगटी प्रथम, तुल्सि रोकाय द्धितीय, सुमनसिंह सोनी तृतीय र सम्झना उपाध्याय शान्त्वना भएका छन् । प्रतियोगितामा नवज्योती केन्द्रका प्रतिनीधि दीपा न्यौपानेले विश्व वातावरण दिवसका अवसरमा सरसफाईमा ध्यान दिन अनुरोध गरेकी छन् । विद्यालयका प्रअ ऋषिप्रसाद थानीको सभापतित्वमा सम्पन्न प्रतियोगीतामा उत्कृष्ट विद्यार्थीहरुलाई सभापति, प्रमुख अतिथी तथा अतिथीहरुले पुरस्कार वितरण गरेका थिए ।
यसैगरी विश्व वातारण दिवसकै अवसरमा सूर्यज्योती निम्न माध्यामिक विद्यालय हर्रे र वातावरण संरक्षण मञ्चको संयुक्त आयोजनामा हर्रेमा विभिन्न कार्यक्रमहरु गरिएको छ । विद्यालय तथा मञ्चको संयुक्त आयोजनामा सरसफाई, वक्तृत्वकला र सडक नाटक सम्पन्न गरिएको हो । वक्तृत्वकलामा दिनेश खड्का प्रथम, राजन वली द्धितीय, सरिता अधिकारी तृतीय र दिपा खत्री शान्त्वना भएका छन् । ¥याली सहित सम्पन्न भएको कार्यक्रममा करिब तीन सय जनाको उपस्थिति रहेको थियो । कार्यक्रम विद्यालयका अध्यक्ष चित्र पुनको अध्यक्षको सभापतित्वमा सम्पन्न भएको हो ।